Μείωση της Βλάβης

Η Μείωση της βλάβης περιλαμβάνει συντονισμένες παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ελαχιστοποίηση των βλαβερών συνεπειών που επιφέρει η χρήση ουσιών εξάρτησης, όπως οι μολυσματικές ασθένειες και οι θάνατοι. Οι παρεμβάσεις μείωσης της βλάβης δεν έχουν ως στόχο απαραίτητα τη διακοπή της χρήσης. Οι κυριότερες παρεμβάσεις είναι η θεραπεία υποκατάστασης οπιοειδών και τα προγράμματα ανταλλαγής βελονών και συρίγγων και η πληροφόρηση και εκπαίδευση στην ασφαλέστερη χρήση. Επίσης, πρόσφατα έχουν προστεθεί στις βέλτιστες πρακτικές τα δωμάτια ασφαλούς χρήσης και η χορήγηση ναλοξόνης (το «αντίδοτο» των οπιοειδών) για πρόληψη της υπερβολικής δόσης.

Η μείωση της βλάβης και η πρόληψη των βλαβερών συνεπειών που επιφέρει η χρήση ουσιών εξάρτησης αποτελεί σημαντικό στόχο της δημόσιας υγείας και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της Εθνικής Στρατηγικής για την Αντιμετώπιση της Εξάρτησης από Παράνομες Ουσίες και την Επιβλαβή Χρήση του Αλκοόλ 2013- 2020.

Η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες υψηλού κινδύνου επιδημικής έκρηξης των μολυσματικών ασθενειών Ηπατίτιδας και HIV/AIDS ανάμεσα σε χρήστες, παρόμοια με αυτή που παρατηρήθηκε το 2012 στην Ελλάδα. Όπως προκύπτει από την έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας (EMCDDA, 2017), ο μεγάλος κίνδυνος μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων στην Κύπρο οφείλεται μεταξύ άλλων στο πολύ χαμηλό ποσοστό προβληματικών χρηστών οπιούχων που λαμβάνει θεραπεία υποκατάστασης, όπως απεικονίζεται πιο κάτω, θεραπεία η οποία τεκμηριωμένα αποτελεί ένα από τα πιο αποτελεσματικά προληπτικά μέτρα μείωσης των αρνητικών συνεπειών που σχετίζονται με τη  χρήση.

 

 

 

Ποσοστό προβληματικών χρηστών οπιούχων που λαμβάνει θεραπεία υποκατάστασης

Πηγή: Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά, 2017

Εκτός από το πιο πάνω, άλλος παράγοντας που μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων ανάμεσα στους ενδοφλέβιους χρήστες είναι η διάθεση αποστειρωμένων συριγγών μέσω προγραμμάτων ανταλλαγής συριγγών. Όπως αναφέρεται στην προαναφερόμενη έκθεση του EMCDDA, η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες με τα πλέον χαμηλότερα επίπεδα διάθεσης συριγγών που διανεμήθηκαν ανά ενδοφλέβιο χρήστη.

Αριθμός συριγγών που διανεμήθηκαν ανά ενδοφλέβιο χρήστη

Πηγή: Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά, 2017

Επίσης, με βάση το Δείκτη Επικράτησης Μολυσματικών Ασθενειών του Τμήματος Παρακολούθησης/ ΕΚΤΕΠΝ, 279 άτομα (από τα 1286 αιτήματα θεραπείας το 2016) έχουν αναφέρει να έχουν κάνει ενέσιμη χρήση ουσιών έστω και μία φορά στη ζωή τους, ενώ το 43,2% των ενδοφλέβιων χρηστών που εξετάσθηκε, διαγνώσθηκε θετικό στην Ηπατίτιδα Γ και ένα άτομο διαγνώσθηκε θετικό στον ιό του HIV.  Εντούτοις, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη πως ο αριθμός των ενδοφλέβιων χρηστών που υποβάλλονται σε αιματολογικές εξετάσεις είναι πολύ μικρός (67 από τους 279 ενδοφλέβιους χρήστες).

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης των Ναρκωτικών και της Τοξικομανίας (EMCDDA), για την πρόληψη και τον έλεγχο της διάδοσης των λοιμωδών νοσημάτων στους χρήστες ναρκωτικών, χρησιμοποιείται ένας συνδυασμός προσεγγίσεων, όπως επιδημιολογική επιτήρηση, εμβολιασμός και θεραπεία των λοιμωδών νοσημάτων, θεραπεία υποκατάστασης οπιοειδών, διανομή αποστειρωμένων υλικών ενέσιμης χρήσης και λοιπών συνέργων, δράσεις στην κοινότητα με σκοπό την πληροφόρηση και την εκπαίδευση, αλλά και συμπεριφορικές παρεμβάσεις, συνήθως μέσω ομάδων.

Η Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου, σε συνεργασία με τα αρμόδια τμήματα του Υπουργείου Υγείας, έχει προχωρήσει στην προώθηση και εφαρμογή σειράς μέτρων μείωσης της βλάβης, και πιο συγκεκριμένα:

  • Η φαρμακευτική θεραπεία της εξάρτησης (θεραπεία υποκατάστασης) παρέχεται σε όλες τις επαρχίες της Κύπρου και μάλιστα διατίθεται και εντός των Φυλακών.
  • Το πρόγραμμα Μείωσης της Βλάβης και Άμεσης Πρόσβασης στη Λευκωσία, ο «ΣΤΟΧΟΣ», είναι το μοναδικό πρόγραμμα αυτή τη στιγμή στην Κύπρο που παρέχει δωρεάν αποστειρωμένες σύριγγες.
  • Πραγματοποιήθηκε η τρίτη στη σειρά βιοσυμπεριφορική έρευνα ανάμεσα σε χρήστες εξαρτησιογόνων ουσιών που παρακολουθούν θεραπευτικά προγράμματα για να εξακριβωθεί η επικράτηση των ιών HIV, Ηπατίτιδας Β και Γ ανάμεσα στη συγκεκριμένη ομάδα. Η έρευνα αναμένεται να ολοκληρωθεί περί τα τέλη του 2017.
  • Τοποθετήθηκαν ειδικές αυτόματες μηχανές (τύπου vending machines) οι οποίες θα διαθέτουν αποστειρωμένες βελόνες και σύριγγες. Το μέτρο αυτό αναμένεται να αυξήσει την πρόσβαση στις αποστειρωμένες βελόνες και σύριγγες, αφού θα είναι διαθέσιμες 24 ώρες το 24ωρο, 7 μέρες τη βδομάδα και θα παρέχουν κάποιο βαθμό ανωνυμίας.
  • Το Υπουργείο Υγείας απέστειλε επικαιροποιημένη εγκύκλιο σε όλα τα θεραπευτικά κέντρα, με την οποία ενημερώνει ότι στα πλαίσια των προσπαθειών που καταβάλλονται για μείωση της βλάβης από την χρήση ουσιών έχει αποφασιστεί η δωρεάν παροχή στους χρήστες που επισκέπτονται τα κέντρα απεξάρτησης και θεραπείας των εξετάσεων για τον ιό HIV (AIDS), τις ιογενείς ηπατίτιδες (HBV και HCV) και την φυματίωση. Στην εγκύκλιο αναφέρεται επίσης και η ακριβής διαδικασία που θα πρέπει να ακολουθείται για τη διεξαγωγή των εξετάσεων. Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να δείτε αυτούσιο το περιεχόμενο της εγκυκλίου εδώ.

 

Οι δράσεις για πρόληψη της μετάδοσης των μολυσματικών ασθενειών ανάμεσα στους χρήστες που θα τροχοδρομήσει η ΑΑΕΚ με το νέο Σχέδιο Δράσης 2017- 2020, περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:

  • Δωρεάν παραχώρηση στα θεραπευτικά προγράμματα ειδικών διαγνωστικών τεστ για λοιμώδη νοσήματα, ούτως ώστε να γίνεται εκεί άμεσα η πρώτη εξέταση
  • Προώθηση του πλουραλισμού των θεραπευτικών επιλογών στη θεραπεία υποκατάστασης. Στην παρούσα φάση παρέχεται μόνο ένα είδος θεραπευτικής επιλογής (suboxone) στα πλαίσια της θεραπείας υποκατάστασης
  • Παροχή θεραπείας στα θετικά διαγνωσθέντα άτομα, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων που δεν είναι δικαιούχοι κάρτας νοσηλείας, αφού από τα στοιχεία της ΑΑΕΚ φαίνεται ότι σημαντικός αριθμός των θετικών περιστατικών είναι αλλοδαποί.

Με βάση τις αποφάσεις της  Εθνικής Επιτροπής για τα Ναρκωτικά, η ΑΑΕΚ τροχοδρόμησε την εγκατάσταση εγκατάσταση μηχανών αυτόματης παροχής κουτιών μείωσης της βλάβης, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας. O στόχος του έργου είναι η εύκολη πρόσβαση των χρηστών εξαρτησιογόνων ουσιών σε κουτιά μείωσης της βλάβης ώστε να μειωθούν οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την ενέσιμη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών. Η χρήση των συγκεκριμένων εργαλείων μείωσης της βλάβης δύναται να μειώσει την εξάπλωση των λοιμωδών νοσημάτων και ειδικότερα του ιού της Ηπατίτιδας Γ (HCV) και του ιού HIV και άλλους κινδύνους υγείας που απορρέουν από την κοινή ή επαναλαμβανόμενη χρήση συριγγών και άλλων ενέσιμων εργαλείων. Το μέτρο αυτό αναμένεται να αυξήσει την πρόσβαση στις αποστειρωμένες βελόνες και σύριγγες, αφού θα είναι διαθέσιμες 24 ώρες το 24ωρο, 7 μέρες τη βδομάδα και θα παρέχουν και κάποιο βαθμό ανωνυμίας όσον αφορά την πρόσβαση στο υλικό.

Τα μηχανήματα τοποθετήθηκαν στις 5 επαρχίες:

  • Επαρχία Λευκωσίας: Παλιό Νοσοκομείο Λευκωσίας (πίσω από Εξωτερικά Ιατρεία)
  • Επαρχία Λεμεσού: Παλιό Νοσοκομείο Λεμεσού (πλησίον βάσης ασθενοφόρων)
  • Επαρχία Λάρνακας: παλιό Νοσοκομείο Λάρνακας (πλησίον Υγειονομικού)
  • Επαρχία Αμμοχώστου: Κέντρο Υγείας Αμμοχώστου (στην είσοδο)
  • Επαρχία Πάφου: Εξωτερικός χώρος στο Γενικό Νοσοκομείο Πάφου (πλησίον Τμήματος Πρώτων Βοηθειών).

Το μηχάνημα στην πρώτη πιλοτική του φάση περιλαμβάνει: αποστειρωμένες σύριγγες/ βελόνες, μαντηλάκια εμποτισμένα με αλκοόλ, προφυλακτικά και έντυπο με συμβουλές μείωσης της βλάβης. Λειτουργεί μόνο με τη χρήση ειδικού κέρματος (token), το οποίο οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προμηθεύονται από κρατικά και μη θεραπευτικά προγράμματα.

Η συγκεκριμένη δράση αποτελεί ένα προληπτικό μέτρο με στόχο την αποτροπή μιας πιθανής επιδημικής έξαρσης των λοιμωδών νοσημάτων, φαινόμενο που έχει παρατηρηθεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, με αποτέλεσμα την απώλεια ανθρώπινων ζωών, αλλά και την αποφυγή την εκ των υστέρων λήψη μέτρων, λιγότερο αποτελεσματικών και ενδεχομένως περισσότερο δαπανηρών.

Για περισσότερες πληροφορίες, πατήστε το σύνδεσμο.

Σε ότι αφορά τους θανάτους σχετιζόμενους με τα ναρκωτικά, το 2015, έχουν καταγραφεί 9 άμεσοι θάνατοι και σύμφωνα με τα τοξικολογικά αποτελέσματα, οι 8 περιπτώσεις αφορούσαν οπιοειδή. Συνολικά από το 2004 μέχρι το 2014, έχουν καταγραφεί επίσημα, 160 θάνατοι (άμεσοι και έμμεσοι), οφειλόμενοι στη χρήση παράνομων ουσιών εξάρτησης, εκ των οποίων οι 96 ήταν άμεσοι. Το προφίλ του θανόντα (με βάση τα διαχρονικά στοιχεία) είναι: άντρας (90%), ελληνοκύπριος, 32 ετών, χρήστης οπιούχων-82% (πολλαπλών ουσιών).

Αποτρέποντας τους θανάτους από χρήση οπιοειδών

Ο συνδεόμενος με τα ναρκωτικά θάνατος είναι ένα περίπλοκο φαινόμενο, το οποίο περιλαμβάνει τόσο τους θανάτους από υπερβολική δόση εξαρτησιογόνων ουσιών όσο και εκείνους που συνδέονται έμμεσα με τη χρήση ουσιών, π.χ. λόγω νοσημάτων που μεταδίδονται μέσω της κοινής χρήσης εξοπλισμού για ενέσιμη χρήση ναρκωτικών, όπως το AIDS και η ηπατίτιδα, καθώς και λόγω ατυχημάτων, βίαιης συμπεριφοράς και αυτοκτονίας ενόσω υπό την επήρεια ναρκωτικών.

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης των Ναρκωτικών και της Τοξικομανίας (EMCDDA), τα κύρια μέτρα/ παράγοντες που τεκμηριωμένα συμβάλουν στη μείωση των θανάτων περιλαμβάνουν:

  • Συστηματική παρακολούθηση θεραπευτικού προγράμματος
  • Αύξηση του ποσοστού των χρηστών υπό θεραπεία, και ειδικότερα του ποσοστού των χρηστών ηρωίνης υπό θεραπεία
  • Προσέγγιση των πληθυσμών που δεν ακολουθούν θεραπεία και ενθάρρυνση της επαφής τους με υπηρεσίες ναρκωτικών
  • Διαμόρφωση θεραπευτικών προγραμμάτων χαμηλού ουδού (low threshold)
  • Καθολική, ευρεία και ισότιμη πρόσβαση σε θεραπεία υποκατάστασης
  • Εκπαίδευση των χρηστών και των επαγγελματιών για την αντιμετώπιση της υπέρδοσης
  • Δωμάτια ασφαλούς χρήσης
  • Εκπαίδευση και χορήγηση ναλοξόνης σε χρήστες εξαρτησιογόνων ουσιών με στόχο την πρόληψη των θανάτων από υπερβολική δόση.

Η Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου, αποσκοπώντας στην προστασία των ίδιων των χρηστών και της δημόσιας υγείας γενικότερα, πέραν των μέτρων που προωθεί με στόχο την πρόληψη της μετάδοσης των μολυσματικών ασθενειών που αναφέρονται πιο πάνω, σκοπεύει να προωθήσει σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας την εκπαίδευση και χορήγηση ναλοξόνης σε χρήστες εξαρτησιογόνων ουσιών. Η ναλοξόνη είναι ανταγωνιστής και ανατρέπει την επίδραση των οπιοειδών στο σώμα, όπως είναι η αναπνευστική καταστολή, εντός μερικών λεπτών. Έχει χρησιμοποιηθεί στη διαχείριση της υπερδοσολογίας οπιοειδών για περισσότερο από 40 χρόνια και αποτελεί μία κοινή πρακτική για αντιμετώπιση των θανάτων από υπερβολική χρήση στα νοσοκομεία και στα ασθενοφόρα. Είναι ένα ασφαλές φάρμακο με χαμηλό κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών. Η διαθεσιμότητα της ναλοξόνης σε άτομα που είναι ευάλωτα ως προς την πιθανότητα υπερβολικής χρήσης ή/και σε φίλους/ συγγενείς τους, σε συνδυασμό με μία βραχύχρονη εκπαιδευτική παρέμβαση, θεωρείται πλέον σε διεθνές επίπεδο ως ένα αποτελεσματικό μέτρο πρόληψης της υπερβολικής χρήσης οπιοειδών.

  • Πρόγραμμα υποκατάστασης «ΓΕΦΥΡΑ», Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας Υπουργείου Υγείας (Νοσοκομείο Αθαλάσσας, τηλ.: 22402194 / 22402130)
  • Πρόγραμμα Υποκατάστασης «ΣΩΣΙΒΙΟ», Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας Υπουργείου Υγείας (Παλαιό Νοσοκομείο Λεμεσού, τηλ.:  25305111 Γρ. Νοσ. / Γρ. Ψυχ. Στήριξ. 25305077)
  • Μονάδα Υποκαταστάτων «ΔΙΑΒΑΣΗ» Λάρνακας, Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας Υπουργείου Υγείας (Παλαιό Νοσοκομείο Λάρνακας, τηλ.:
    24828795)
  • Μονάδα Υποκαταστάτων «ΣΤΡΟΦΗ» Πάφου,  Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας Υπουργείου Υγείας (Γενικό Νοσοκομείο Πάφου, τηλ.: 26803144/ 26803174)
  • Μονάδα Υποκαταστάτων «ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ» Αμμοχώστου Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας Υπουργείου Υγείας (Κέντρο Υγείας Αμμοχώστου, τηλ.: 23815078/ 23815089)
  • Kέντρο Άμεσης Πρόσβασης και Μείωσης της Βλάβης «ΣΤΟΧΟΣ»- Παγκύπριος Αντιναρκωτικός Σύνδεσμος και Νοσηλευτικές Υπηρεσίες Υπουργείου Υγείας (Mαρίας Συγκλητικής 1, 1011 Λευκωσία, τηλ.: 22460077)
  • Κλινική Βερεσιέ (Λεωφ. Μεσαορίας 5, Πύλα 7081, τηλ.: 70000659, 24645333)

Η Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου έχει σκοπό μεταξύ άλλων την λήψη μέτρων πρόληψης χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών που οδηγούν σε αρνητικές επιπτώσεις όχι μόνο για τους ίδιους τους χρήστες αλλά και για την κοινωνία γενικότερα.

Το Νάρκοτεστ έχει υιοθετηθεί σαν τέτοιο μέτρο το οποίο αναμένεται να βοηθήσει σημαντικά στην μείωση των δυστυχημάτων και ιδιαίτερα των θανατηφόρων δυστυχημάτων.

Από το 2014 μέχρι και το 2016 στην Κύπρο καταγράφηκαν 17 θανάτοι από οδικά δυστυχήματα στα οποία ανιχνευθήκαν παράνομες ουσίες στους οδηγούς. Συγκεκριμένα, για το έτος  2014, δύο θάνατοι για το  2015 εννέα θάνατοι και για το 2016 πέντε θάνατοι.  

Η υφιστάμενη νομοθεσία δεν θα εξετάζει θέμα χρήσης ή εμπορίας αλλά θα εξετάζει ΜΟΝΟ την οδήγηση μετά την χρήση Ναρκωτικών ουσιών.

Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης των Ναρκωτικών και της Τοξικομανίας (ΕΚΠΝΤ), διεξήγαγε 5χρονο ερευνητικό πρόγραμμα αναφορικά με την οδήγηση υπό την επήρεια των ναρκωτικών, του αλκοόλ και των φαρμάκων σε 18 χώρες της Ε.Ε.  Στα πλαίσια του εν λόγω προγράμματος ελέγχθηκαν πέραν των 50 χιλιάδων οδηγών (ΕΚΠΝΤ, 2012).

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του ερευνητικού προγράμματος διαφάνηκε ότι μεταξύ των τραυματιών ή των νεκρών οδηγών, η πιο συχνά ανιχνευόμενη ουσία ήταν η αλκοόλη (από μόνη της), και η αλκοόλη σε συνδυασμό με άλλες παράνομες ουσίες.  Η ανίχνευση μόνο παράνομων ουσιών δεν αποτελούσε συχνό φαινόμενο. Η συχνότερα ανιχνευόμενη ουσία σε τραυματίες ή νεκρούς μετά την αλκοόλη ήταν η τετραυδροκανναβινόλη (THC).

Το ΕΚΠΝΤ, με βάση το αναφερόμενο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα, μετά από αξιολόγηση κόστους-οφέλους κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εφαρμογή των ελέγχων Νάρκοτεστ στον δρόμο μέσω της χρήσης σάλιου είναι οικονομικά συμφέρουσα.

Αναφέρει επίσης ότι η αποτελεσματικότητα του Νάρκοτεστ εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Ένας σημαντικός παράγοντας βάση της έρευνας του ΕΚΠΝΤ είναι οι ποινές οι οποίες θα επιβληθούν. Ο συνδυασμός της στέρησης της άδειας οδήγησης με θεραπεία και αποκατάσταση αποτελεί το αποτελεσματικότερο αποτρεπτικό μέτρο ενώ η στέρηση της άδειας οδήγησης για περίοδο 3-12 μηνών αποτελεί το δεύτερο πιο αποτελεσματικό αποτρεπτικό μέτρο και αυτό περισσότερο από τη φυλακή ή τα πρόστιμα.

Σημειώνεται ότι το μικρό χρονικό διάστημα εφαρμογής του Νάρκοτεστ δεν επιτρέπει την ερμηνεία οποιοδήποτε δεδομένων και εξαγωγή ασφαλή συμπερασμάτων εφόσον οι έλεγχοι Νάρκοτεστ δεν  γίνονται σε όλους τους οδηγούς αλλά διεξάγονται στοχευμένα σε οδηγούς οι οποίοι δύναται να παρουσιάζουν συμπτώματα οδήγησης υπό την επήρεια αλκοόλ και παράνομων ουσιών όπως για παράδειγμα την έλλειψη ικανότητας οδήγησης σε ευθεία γραμμή.  

Η εφαρμογή του Νάρκοτεστ δύναται να αποτελέσει αποτρεπτικό παράγονται στην οδήγηση υπό την επήρεια, ενώ η καταγραφή των σχετικών στατιστικών δεδομένων και η παρακολούθηση του φαινομένου οδήγησης υπό την επήρεια παράνομων ουσιών θα επιτρέψει τον σχεδιασμό τεκμηριωμένων και αποτελεσματικών μέτρων και προγραμμάτων αντιμετώπισης του φαινομένου.

Η αποτελεσματικότητα της εφαρμογής του Νάρκοτεστ στην Κύπρο θα πρέπει να αξιολογηθεί μετά την εφαρμογή του για κάποιο χρονικό διάστημα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της εν λόγω αξιολόγησης, η Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου δύναται να εισηγηθεί μέτρα για την βελτίωση της Νομοθεσίας.

Συχνές ερωτήσεις για το νάρκοτεστ

Ρώτα την AAEK ανώνυμα

Οι εκδηλώσεις μας